Nasrettin Hocaya sormuşlar “kıyamet ne zaman” diye. Hoca cevap vermiş, “benm öldüğüm gün kıyamettir, benim için kıyamet o zamandır”

Kaos, kimin için kaos. Bayiler için mi, bizce değil. Düşünün ki ortada Rekabet Kurulu kararı yok ve sizin intifanız ve sözleşmeniz 18.09.2010 tarihinde doluyor. Ne yapacaksınız. Ya mevcut dağıtıcınızla sözleşmeye devam edeceksiniz ya da başka bir dağıtıcıyla. Başka dağıtıcıyla devam etmeye karar verdiğinizde yine lisans tadili yapmayacakmıydınız, o zaman tadil için beklemeyecekmiydiniz….. İşte o gün bu gündür.

Sizin gibi binlerce bayi de aynı gün sözleşme yenileyecekmiş, size ne, sizin için değişen bir şey yok.

Kaos söylentisinin, EPDK’nın lisans tadillerini zamanında yetiştirip yetiştirmeyeceğinden kaynaklandığı gün gibi açık. Kaos söylentisi yapanlar, bu sektörün temsilciliğine soyunanlar, bugüne kadar neredeydiniz. 5015 sayılı yasa yayınlandıktan sonra lisans başvurularını gününde tamamlamayan EPDK’ya hangi sektörel baskıyı yaptınız, yüzlerce, binlerce bayi ceza almadı mı, korkunç cezalar ödemedi mi.

Sayın sektör temsilcileri, EPDK’ya neden şunu demediniz. Lisanslarda dağıtıcının yer alması mecburiyetine dair bir hüküm yasada yok, bunu siz icat ettiniz. Bu icadı ortadan kaldırın, böylece lisans tadil süresince de yeni dağıtıcının malını satabilelim. Böylece lisanslarda yer alan hükümlere aykırı hareket etmiş olmayalım. Ama şimdi EPDK diyecek ki, senin lisansında A dağıtıcısı yazıyor, bu sebeple bu lisansla B dağıtıcısının malını satamazsın. Yazma kardeşim lisansıma dağıtıcımın adını. Varmı Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 11. maddesinde asgari olarak lisansta yer alacak hususlar arasında dağıtıcının adı. Yok…..o halde neden kimse sormaz EPDK’ya, tadil yapılmadan yeni dağıtıcının malını satarsam, neden bana ceza vereceksin diye.

Bunların hepsi hukuki konular ve bu iş akaryakıt satanların işi değil hukukçuların işi. Sektör temsilcileri kaosu gördüklerinde hukukçularına bu işi araştırın, çözün bakalım diyeceklerine gazetelerde, internet sitelerinde kaos çıkacak diye söylenip duruyorlar. Topu başkalarına atıp medet peşine düşüyorlar. Kimseden medet dilenmeye gerek yok ki, hukuken çözüm varken.

Rekabet Kurulu kararı ne ilk, ne de son olacak….kaoslar hep olacak. Gelecek kaoslara hazırlıklı mısınız ? Bunun cevabını verin.

Soru: 18.09.2010 tarihinde intifamızın, kira şerhimizin kaldırılması için ihtarname çekmemiz gereklimidir ?

18.09.2010 tarihi ile ilgili açıklamalar, beyanlar o kadar açık yapıldı ki sağır sultan bile duydu. Bayilerin ve özellikle dağıtım şirketlerinin, 5 yılla sınırlı intifa, kira vs. sözleşmelerini bilmemesi artık söz konusu değil. Bu sebeple bilinen bir gerçeği yeniden dağıtım şirketine ihbar ederek, benim intifamı, kira şerhimi kaldır şeklinde bir ihtara ve ihbara gerek yoktur. Tam aksine dağıtım şirketi bayilere bildirim yaparak, şu tarihte tapuya gelin, intifayı, şerhi kaldıracağız demesi gerekir.

Ancak 18.09.2010 tarihinde bayilik sözleşmesi bitecek bayilerin yeni dağıtım şirketleri ile 3 ay içerisinde bayilik anlaşması yapmaları ve lisanslarını tadil etmeleri gerekeceğinden, EPDK eski sözleşmenin feshine dair belge getir diyecektir. İşte bu durumda 18.09.2010 tarihinden itibaren sözleşmenin devam etmeyeceği, sözleşmenin Rekabet Kurulu’nun kararları çerçevesinde son bulduğu şeklinde bir fesih ihbarının dağıtıcıya gönderilmesi zorunlu görülmektedir.

İntifa ve kira sözleşmelerinin sonlandırılması için gerekli olmayan ihtarname, bayilik sözleşmesinin 18.09.2010 tarihinde son bulduğuna dair EPDK nezdinde ispat vasıtası olacağından, dağıtıcıya gönderilmesi gerekir. Lisans tadil işlemlerinin çabuk sonuçlandırılması için bu fesih ihbarlarının şimdiden yapılmasında yarar vardır.

Dağıtıcıya gönderilecek fesih ihbarlarının, sözleşmeyi tek taraflı feshediyorum şeklinde, sebebi ve çerçevesi çizilmeden kaleme alınması, ileride başka sorunlara neden olabilecektir. Bu sebeple bu fesih ihbarlarının, Rekabet Kurulu kararları ve yasal durumun sonucunda meydana geldiği içeriğini de taşıması gerekir.Fesih ihbarı, tek taraflı bir sözleşme feshi değil, yasal sonucun hatırlatılması şeklinde olmalıdır.

Aslında yukarıdaki fesih ihbarı açıklamamız, bayilerin 18.09.2010 tarihinden itibaren lisans tadili için zor durumda kalmamalarını amaçlamaktadır.Bizim hukuki görüşümüze göre, 18.09.2010 tarihinde sözleşmesi biten bayilerin sözleşmeleri dağıtım şirketlerince feshedilmeli ve durum EPDK’ya bildirilmelidir. Aksi taktirde yine Rekbet Kurumu’na şikayetle cezaya muhatap olmaları kaçınılmaz olacaktır.

Rekabet Kurulunun bir yılı aşkın süredir akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin almış olduğu ve Danıştay tarafından da hukuka uygun bulunan kararları çerçevesinde, gelinen süreç hakkında sektörde oluşan bazı tereddütlerin giderilmesi amacıyla bir açıklama yapılması gereği ortaya çıkmıştır.

Bilindiği üzere 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5. maddesi dikey anlaşmalarda yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün ya da daha genel ifade ile rekabet yasağının en fazla beş yıl süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenebileceğini öngörmektedir. Ancak sadece bayilik sözleşmelerinin beş yıl süreli olarak düzenlenmesi, bayilik sözleşmeleri ile bağlantılı ve onlarla birlikte değerlendirilen intifa, tapuya şerh edilmiş kira ve benzeri uzun süreli sözleşmelerin süreleri beş yıl kuralına uyumlaştırılmadıkça yeterli olmamaktadır.

Nitekim Rekabet Kurulu bu noktadan hareketle, 5.3.2009 tarihli kararlarında, intifa ve tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin bayi üzerindeki rekabet yasağının süresini fiili olarak uzattığı tespitine yer vermiş ve bu tür sözleşmelerin varlığında beş yılı aşan süreler bakımından dikey anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağını belirtmiştir. Söz konusu kararların alınmasında Kurumumuzca hazırlanan Akaryakıt Sektör Raporu’ndaki tespitler ile Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli Total-Akdağ kararı ve akademisyenlerden alınan görüşler son derece belirleyici olmuştur.

İzleyen süreçte konu ile ilgili pek çok başvuru, Rekabet Kurulunca yine aynı esaslar çerçevesinde karara bağlanmış ve anlaşmaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’daki yasaklamadan muaf olacağı, sürelerin ne şekilde hesaplanacağı bu kararlarda ortaya konulmuştur.

Diğer yandan, Rekabet Kurulunun söz konusu kararlarının iptali için çeşitli dağıtım şirketlerince Danıştay’da davalar açılmıştır. Bu davalarda yürütmenin durdurulması talepleri Danıştay 13. Dairesince reddedilmiş; ret kararlarına karşı davacılar tarafından yapılan itirazlar da Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından haklı görülmemiştir. Bunun da ötesinde söz konusu davalardan üç tanesi Danıştay 13. Dairesince esastan görüşülerek reddedilmiştir. Dolayısıyla Rekabet Kurulunun sektörde yaygın olarak “intifa kararları” olarak bilinen, akaryakıt sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin kararlarının ve bu kararlara esas teşkil eden ikincil mevzuatın usule ve hukuka uygunluğu, Danıştay 13. Dairesince de teyit edilmiştir.

Tüm bu özetlenen sürecin bir sonucu olarak, 18 Eylül 2005 tarihinden önce imzalanan akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile bunlarla bağlantılı intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey anlaşmaların önemli bir bölümünün, en geç 18 Eylül 2010 tarihi itibarıyla sona erdirilmesi veya duruma göre sözleşmelerle ilgili gerekli tadillerin yapılması zorunluluğu bulunmaktadır.

Bununla birlikte, sektörün çeşitli seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüslerden ve teşebbüs birliklerinden, uygulamanın ileri bir tarihe ertelenmesine yönelik bir çalışma olup olmadığı yönünde Kurumumuza çeşitli sorular gelmektedir. Öncelikle belirtilmelidir ki 18 Eylül 2010 tarihi, ilgili kararlara esas teşkil eden 2002/2 sayılı Tebliğ’in çeşitli hükümlerinin yürürlüğe giriş tarihinden kaynaklanmaktadır. Hâlihazırda ise Rekabet Kurumunun gündeminde Tebliğ’in kısmen veya tamamen değiştirilmesi yahut uygulamasının ertelenmesi yönünde bir çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla 18 Eylül 2010 tarihiyle ilgili bir erteleme de söz konusu değildir.

Bu noktada ilgilileri bakımından önem arz ettiği düşünülen bir hususu hatırlatmakta fayda görülmektedir. 4054 sayılı Kanun’un 56. maddesinde, muafiyet koşullarını taşımayan bir anlaşmanın geçersizlik yaptırımına tabi kılınacağı düzenlenmiştir. Bu nedenle, özellikle petrol piyasası mevzuatı hükümleri uyarınca geçerli bir bayilik sözleşmesi olmaksızın bayilik faaliyeti yapılamayacağı hususu da dikkate alındığında, ilgili dağıtım şirketlerinin ve bayilerin gerek rekabet hukuku mevzuatı gerekse petrol piyasası mevzuatı bakımından mağdur olmamaları için, en geç 18 Eylül 2010 tarihine kadar gerekli tedbirleri almalarında büyük önem bulunmaktadır.

İlgililere ve kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Prof. Dr. Nurettin Kaldırımcı

Rekabet Kurumu Başkanı

MADDE 2 – Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 3 – Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Başkanı yürütür.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:

PETROL PİYASASINDA SİGORTA YÜKÜMLÜLÜKLERİ HAKKINDA TEBLİĞDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ

MADDE 1 – 15/6/2005 tarihli ve 25846 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında Tebliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“j) Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Karar: 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 13 üncü maddesine istinaden yürürlüğe konulan, 21/1/2010 tarihli ve 2010/190 sayılı Kararnamenin eki Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Kararı,”

MADDE 2 – Aynı Tebliğin 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“MADDE 7 – Serbest kullanıcılar hariç petrol piyasasında faaliyet gösteren lisans sahiplerinin yaptıracakları üçüncü kişiler mali sorumluluk sigortası asgari teminat hadleri, Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Karar uyarınca tespit ve ilan edilen, Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Zorunlu Sorumluluk Sigortalarına İlişkin Tarife ve Talimat’ta yer alan tarifedeki meblağlardan düşük olamaz.”

MADDE 3 – Aynı Tebliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“Tüm risk sigortalarında, tanınabilecek muafiyetin oranı, sigorta bedelinin yüzde ikisinden fazla olamaz.”

MADDE 4 – Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

MADDE 5 – Bu Tebliğ hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Başkanı yürütür.

Gelişen olaylar neticesinde, dağıtıcıların açtığı sebepsiz zenginleşmeye dayalı geri alma davalarında, bir kısım bayiler de aksi görüşü savunmaktaydı. 15 yıl karşılığı intifa bedeli alan bayi, ben şimdi neden 10 yıllık parayı geri vereyim ben devam etmek istiyorum dese de, dağıtım şirketi olmaz diyor. Çünkü Rekabet Kurumu’ndan çekiniyor. Peki ne olacak. Olacağı, yeniden 5 yıllık sözleşme ve intifa yapılacak, kalan 5 yılın parasını da teminat altına alacaksın.

Böyle saçma bir uygulama olur mu ?

Peki ne olacak.

Rekabet Kurumu tarafların bir arada başvurmasıyla, yanlarında da avukatları olacak şekilde bundan sonraki hakların, alacakların, uygulamaların, yasal mevzuatın ne olduğu bayiye açıklanacak, bayi kabul ettiğinde 10 yıl, 15 yıl bireysel muafiyet tanınacak.

Peki küçük dağıtım şirketlerinin piyasaya girmesi nasıl sağlanacak. Ben bayi olarak özgür irademle avukatımın yukarıda belirtilen tüm açıklamayı bana yapması karşısında, yeni bir dağıtım şirketiyle anlaşmak istemiyor ve eski dağıtıcımla devam etmek istiyorsam buna kim karışabilir. Tüm sözleşmeleri sonlandırıp 5 yıllık yeni sözleşme yapmakla bireysel muafiyet tanınması arasında ne fark var. Rekabet Kurulu, özgür iradeleri dışında 5 yıldan fazla bayiliğe zorlananlar açısından bir karar vermek zorunda kalmış ve fakat sistem herkes için uygulanır olmuştur. Karar her bayinin kendi dağıtıcısını seçme özgürlüğünü belirli bir yılla sınırlarken, özgürlük alanını bir kısım bayiler açısından da daraltmıştır. Küçük dağıtım şirketleri işte bu 5 yıllık sınıra giren ve eski dağıtıcısından memnun olmayan bayilerle piyasaya girceklerdir. Aksi görüş, bayiye dayatma anlamına gelir.

Rekabet Kurulu çok doğru bir karar verirken bundan zarar görecek bayilerin sesine de kulak vermesi lazım.

Bir başka bayi LPG dağıtıcısının levhasını istasyona asmadığından 219.000 TL ceza almış EPDK’dan. Levhayı istedim dağıtıcım göndermedi, onun için asmadım demiş savunmasında. Savunmada levhayı asmadığını ikrar eden bayiye EPDK’nın ceza vermekten başka bir şansı yok. Şimdi bayi diyor ki, ben sordum bir avukata, bir şey olmaz, yaz bir şey gönder dedi. Ben de yazdım, şimdi neden ceza geldi. Dur bakalım daha bunun ödeme zamanı da gelecek….

İşte sektör böyle hareket ediyor. Üzerinde hiç bir sorumluluk olmayan adamlara sorarsan soruyu cevap da seni rahatlatma biçiminde olur. Sonra ödeme günü gelir, hani bir şey olmayacaktı, hani EPDK’nın yetkisi yoktu, niye hesaba haciz koydun, niye kamyonumu bağladın sayın vergi dairesi müdürü. Kuruşuna kadar alırlar, çünkü sen iş adamı olamamışsın, sokaktaki adamın ağzıyla hareket eden sıradan bir adamsın.

Henüz Rekabet Kurulu kararı çıkmamışken dahi, dağıtıcısıyla görüşmeye gitmeye hazırlanan, haklarının ne olduğunu bilmek isteyen bir bayi bize rapor hazırlatmıştı. Belki o gün bir kaç kuruş harcama yapmıştı ama sonunda kazanan o oldu. Dağıtısının karşısına yasal haklarını bilerek oturdu, pazarlığını yaptı ve kazandı. Siz ne yapıyorsunuz, para vermediğiniz bir avukata hakkınızın ne olduğunu soruyorsunuz, sokaktan geçerken. O da bedavaya zaman kaybetmek istemediğinden, bir şey olmaz yaz bir şeyler gönder diyor. Bir şey olduğunda ne diyebilirsin o avukata, para mı verdin kardeşim, iş adamı gibi karşıma oturup sorunu gerçek boyutuyla görüştün mü demez mi sana.

Bir keresinde bu köşeye yorum yazan bir bayi, kardeşim ortalığı bulandırıp kendinize çıkar sağlamak istiyorsunuz diye yazmıştı. Gece gündüz buradan sizlerin sorularına cevap vererek ne çıkar sağladığımızı da anlayamadık bugüne kadar ama, bu cahilliğe de cevap vermedik. Siteye hiç bir dağıtıcıdan veya tedarikçiden reklam almadık, hiç bir dağıtım firmasının yöneticilerini tanımayız. Bu kadar bilgi ve birikimimizi bir kaç dağıtıcıyla paylaşsaydık, emin olun o zaman çok çıkarımız olurdu.

Bayi arkadaşlar, sektör olduğunuzun bilincine varın lütfen. Sektördeki dernek, sendika vs. tüm yöneticilerden devamlı bilgi alın. Sorunların tamamı hukukidir ve hukuki işlerde size yardımcı olacak kişiler ancak avukatlardır. Lütfen kendiniz için yörenizdeki avukatlara danışmadan adım atmayın.

Bir fıkra…Amerika’da hiç dava kaybetmeyen ünlü bir avukat varmış, adamın birisi davasını ona vermiş, ilk celsede dava kaybedilmiş. Adam avukata, hani hiç dava kaybetmezdin neden davamı kaybettin diye sormuş. Avukat cevap vermiş, ben kaybetmedim, ben avukatım, kaybeden sensin.

Kaybeden ve parayı ödeyecek olan sizsiniz, sakın bunu başkalarının üstüne atarak sıyrılacağınızı zannetmeyin. İşin gereği neyse onu yapın. Ortopedist dururken kırıkçıya gitmeyin. Yoksa sakat kalacaksınız.

Rekabet Kurulu’nun 05.03.2009 tarih ve 2009/1-14 Dosya, 09-09/187-57 Karar numaralı Barbaros-Altınbaş kararı ile 05.03.2009 tarih ve 2009/1-13 Dosya, 09-09/186-56 Karar numaralı Pol-Pet-Bölünmez kararında konuyla ilgili açıklaması şöyledir:

Son günlerde konuyla ilgili tarafımıza gelen sorular, dağıtım şirketlerine hiç borç bulunmamasına karşın ipotekleri fek etmedikleri, nedeni sorulduğunda, gelin yeni sözleşme yapalım ondan sonra kaldırırız şeklinde baskı açıklamaları yapıldığı, bu durumda ne yapılması gerektiği şeklindedir.

18.09.2005 tarihinden önce başlamış dikey ilişkilerde en geç 18.09.2010 tarihinde, bu tarihten sonrakilerde ise 5 yılın sonunda sözleşmeyle birlikte ipoteklerin de fek edilmesi zorunlu olup aksine davranış 2002/2 sayılı Tebliğ ve 4054 sayılı Kanunun hükümlerine aykırı olup yaptırım gerektirir. Bu duruma maruz kalmış bayilerin derhal Rekabet Kurumu’na başvurmasını önermekteyiz.