Son günlerde bir kısım dağıtıcıların bayilerine uzun süredir akaryakıt temin edemediği ve bayilerin zor durumda kaldığı haberleri gelmektedir. Uzun süre akaryakıt temin edemeyip istasyonda müşteri kaybına sebep olan bayiler çareyi bayilik sözleşmelerini feshetmekte bulmaktadır. Ancak sözleşme feshi bayinin haklı sebebi ile olsa da sonuçları çoğu zaman aleyhe olmaktadır. Zira bayilerin dağıtıcılarda ipotekleri, açık olarak verdikleri çekleri ve intifaları bulunmakta, bayiliğin feshi halinde dağıtıcı elinde bulunan bu imkanlar bayi aleyhine dönüşmektedir. Nitekim geçmişte buna dair örnekler yaşanmış, dağıtıcıda bulunan intifalar yüksek bedeller karşılığı kaldırılmış, açık verilen çekler bankalardan, kredi kurumlarından çıkmış ve bayiler icra dairelerinde adeta sürünmeye mahkum edilmiştir.

Bu sebeple duruma EPDK el koymalı ve bayilerin bir feshine gerek kalmadan bu durumda olan dağıtıcıların faaliyetleri, durumları düzelene kadar geçici olarak durdurulmalıdır. Böyle bir durumda nasıl bir yöntem uygulanacağı da Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde belirtilmiştir. İlgili hükümler şöyledir:

Madde 37-Bayiler, bayisi oldukları dağıtıcının faaliyetinin geçici olarak durdurulması halinde ise, dağıtıcının yeniden faaliyete geçmesini beklemeksizin, faaliyetinin geçici olarak durdurulduğu süre ile sınırlı olmak kaydıyla başka bir dağıtıcıdan akaryakıt temin edebilir.

Madde 33-Dağıtıcı lisansı sahipleri, faaliyeti geçici olarak durdurulan dağıtıcıların bayilerine, faaliyetin durdurulduğu süre ile sınırlı olmak kaydıyla akaryakıt satışı yapabilir.

EPDK eğer bu dağıtıcıların faaliyetlerini geçici olarak durdurursa, hem bu dağıtıcılar bir fesihle karşılaşmayacaklar ve bayi kaybetmeyecekler hem de bayiler başka dağıtıcılardan ceza görmeden akaryakıt ikmali yapabileceklerdir.

Peki EPDK bu durumdan haberdarmıdır. Değilse bayilerin ihbarı ile haberdar olabilir.

Haydi EPDK göreve. Her iki tarafı da koruyucu önlemlerini al. Zira senin var olma sebebin budur.

Enerji ile ilgili bir web sitesinde EPDK Petrol Piyasası Dairesi Başkan Vekili ve LPG Piyasası Dairesi Başkanı Cemalettin Tünay’ın açıklaması olarak yer alan yazıyla ilgili bir değerlendirme yapmak gerekmiştir.

Yazıya göre 18.09.2010 tarihi gelmeden, lisans tadili için önceden müracaat etmek mümkündür. Bu tarihten önce gelen başvurular sözleşme bitim tarihini takiben yürürlüğe konacaktır. Bizim de şu andaki mevzuata göre bayilere önerdiğimiz yegane çözüm budur. Ancak EPDK bu dosyaları 18.09.2010 tarihinden önce inceleyip bu tarihten sonra yürürlüğe hazır hale getirirse, bayilerin ve kendilerinin işleri daha da kolaylaşacaktır.

Tüney’e göre, başka bir dağıtıcıyla bayilik anlaşması yapan bayilerin kesinlikle lisans tadilatı yapana kadar faaliyette bulunmaması gerekir. Ancak bir başka dağıtıcıyla anlaşma yapmayan bayilerin tanklarında bulunan yakıtı 18.09.2010 tarihinden sonra 3 ay satabileceği belirtilmiştir. Burada bir çelişki bulunmaktadır.

Tanklarını 17.09.2010 tarihinde dolduran bayi, yeni bir anlaşma yapmadan 3 ay bu yakıtı satabilecekken, aynı durumda olup da başka bir dağıtıcıyla anlaşma yapanın bu hakkı neden yoktur. Lisans tadilatı yapması muhtemel fakat muallakta olan bayiye verilen 3 aylık süre, yasal koşulları yerine getirerek lisans tadili yapan bayiye neden tanınmamaktadır, anlamak zordur. Bunun gerekçesi olsa olsa,  ”lisans, lisansta yazılı olan hakların kullanılabilme yetkisini verir”  kuralıdır. Bu durumda, yasa ve yönetmeliğe göre lisansta bulunması zorunlu olmadığı halde EPDK tarafından lisansa kaydedilen dağıtıcının değişmesi halinde, bu faaliyet EPDK tarafından 5015 sayılı yasaya aykırı bulunacaktır. Ancak bu durum bize göre 5015 sayılı yasaya aykırı bir faaliyet değildir. Zira bayi başka dağıtıcıyla sözleşme yapmışsa da, başka dağıtıcıdan aldığı malı değil, önceki dağıtıcıdan aldığı malı satmakta, böylece lisansın verdiği haklara aykırı hareket etmemektedir. Tadil yapılana kadar lisans eski şartlarda geçerli olduğundan ortada yasaya aykırı bir durum yoktur.

Bu sebeple EPDK ceza verir ya da vermez bilemeyiz ama, 17.09.2010 tarihinde tanklarını eski dağıtıcısından dolduran ve 18.09.2010 da da lisans tadilatı müracaatında bulunan bayi, eski dağıtıcısındaan aldığı malı bitirene kadar faaliyette bulunabilir. EPDK’nın bu faaliyete vereceği cezanın yasada bir karşılığı bulunmamaktadır.

Sitemize gerek mail ve gerekse telefonla sıkça sorulan bir soru konusunda bayilere bir açıklama yapmak gereği doğmuştur.

Soru: 18.09.2010 tarihinde intifamızın, kira şerhimizin kaldırılması için ihtarname çekmemiz gereklimidir ?

18.09.2010 tarihi ile ilgili açıklamalar, beyanlar o kadar açık yapıldı ki sağır sultan bile duydu. Bayilerin ve özellikle dağıtım şirketlerinin, 5 yılla sınırlı intifa, kira vs. sözleşmelerini bilmemesi artık söz konusu değil. Bu sebeple bilinen bir gerçeği yeniden dağıtım şirketine ihbar ederek, benim intifamı, kira şerhimi kaldır şeklinde bir ihtara ve ihbara gerek yoktur. Tam aksine dağıtım şirketi bayilere bildirim yaparak, şu tarihte tapuya gelin, intifayı, şerhi kaldıracağız demesi gerekir.

Ancak 18.09.2010 tarihinde bayilik sözleşmesi bitecek bayilerin yeni dağıtım şirketleri ile 3 ay içerisinde bayilik anlaşması yapmaları ve lisanslarını tadil etmeleri gerekeceğinden, EPDK eski sözleşmenin feshine dair belge getir diyecektir. İşte bu durumda 18.09.2010 tarihinden itibaren sözleşmenin devam etmeyeceği, sözleşmenin Rekabet Kurulu’nun kararları çerçevesinde son bulduğu şeklinde bir fesih ihbarının dağıtıcıya gönderilmesi zorunlu görülmektedir.

İntifa ve kira sözleşmelerinin sonlandırılması için gerekli olmayan ihtarname, bayilik sözleşmesinin 18.09.2010 tarihinde son bulduğuna dair EPDK nezdinde ispat vasıtası olacağından, dağıtıcıya gönderilmesi gerekir. Lisans tadil işlemlerinin çabuk sonuçlandırılması için bu fesih ihbarlarının şimdiden yapılmasında yarar vardır.

Dağıtıcıya gönderilecek fesih ihbarlarının, sözleşmeyi tek taraflı feshediyorum şeklinde, sebebi ve çerçevesi çizilmeden kaleme alınması, ileride başka sorunlara neden olabilecektir. Bu sebeple bu fesih ihbarlarının, Rekabet Kurulu kararları ve yasal durumun sonucunda meydana geldiği içeriğini de taşıması gerekir.Fesih ihbarı, tek taraflı bir sözleşme feshi değil, yasal sonucun hatırlatılması şeklinde olmalıdır.

Aslında yukarıdaki fesih ihbarı açıklamamız, bayilerin 18.09.2010 tarihinden itibaren lisans tadili için zor durumda kalmamalarını amaçlamaktadır.Bizim hukuki görüşümüze göre, 18.09.2010 tarihinde sözleşmesi biten bayilerin sözleşmeleri dağıtım şirketlerince feshedilmeli ve durum EPDK’ya bildirilmelidir. Aksi taktirde yine Rekbet Kurumu’na şikayetle cezaya muhatap olmaları kaçınılmaz olacaktır.

Akaryakıt ve LPG bayilik sözleşmelerinin bayiler tarafından feshine yönelik ihtarnameler, fesihten sonraki dava sürecini belirleyen en önemli belgedir. Bu fesihnameler düzenlenirken, sadece sözleşmeyi tek taraflı feshediyorum şeklinde çok kısa olarak geçiştirilmemelidir. Zira,

Dağıtım şirketleri, sözleşmelerin bayi tarafından tek taraflı feshinden sonra mahkemeye başvurduklarında, dava tebligatı tarafınıza tebliğ edilmeden davadan haberdar olmayacak ve belki de mahkemece verilen tedbir kararı ile istasyonu dağıtım şirketine teslim zorunda kalacaksınız. Bu durumda sizin katılmadığınız bir tedbir isteminde, fesihte haklı olup olmadığınızı hakim büyük bir ihtimalle anlamayacaktır. Çünkü dağıtım şirketi mahkemeye başvurduğunda, intifa sözleşmesini, bayilik sözleşmesini ve sizin fesihnamenizi göstererek, haksız bir fesihle karşı karşıya kaldığını ve bu surette zarara uğradığını ve yine bu sebeple istasyonun kendisine teslimini isteyecektir.

Sizin katılmadığınız bir başvuruda sizi temsil edecek tek belge fesihname olduğundan, bu fesihnamelerin kısaca feshediyorum benzeri kelimeleri içeren değil, fesihte haklılıklarınızı gösteren tüm gerekçeleri, yasal karşılıkları, özellikle Rekabet Kurulu kararlarını net biçimde gösteren fesihnameler olmasına dikkat etmek gerekir. Bu sebeple istasyonunuzun geleceğini belirleyecek dava sürecinde ilk adım olan bu fesihnamelerin bir hukukçu tarafından düzenlenmesinde fayda vardır. Unutmayın karşınızdaki dağıtım şirketlerinin hepsinin bu konuda yetkin hukukçuları vardır ve bu hukuki süreçte onlarla mücadele etmenizin tek yolu sizinde avukatınızla hareket etmenizdir. Dava sürecinde başarılı olmanızın ilk adımının şartı, yeterli bir fesihname ve bunu yazacak bir hukukçu olacaktır.