Akaryakıt ve Otogaz Dağıtım şirketleri ile bayiler arasındaki davaların önemli bir bölümünü teşkil eden intifanın kullanılmayan kısmına dair iade davalarında, Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin aşağıdaki kararının dikkate alınarak savunma yapılması uygun olacaktır.

Böylece dağıtım şirketleri dava açmadan önce intifaları kaldırmak zorunda kalacaklar, dava açtıktan sonra kaldırmaları da davayı kazanmalarını sağlamayacaktır.

T.C.

YARGITAY

19. Hukuk Dairesi

E:2017/5543

K:2019/3110

Taraflar arasındaki alacak davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı vekilince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

Davacı vekili, davacı şirketin yurt içinde … markası altında imzaladığı bayilik sözleşmeleri ile oluşturduğu bayiler vasıtasıyla akaryakıt ve madeni yağ ürünlerinin satış ve pazarlamasını yaptığını, davalının sahibi bulunduğu … ili, Kamışlı köyü 1031 parsel sayılı taşınmaz üzerinde kurulu istasyonun işletimi ve dava dışı … Ltd Şti’ne bayilik verilmesi hususlarını kapsayan bir protokol imzaladıklarını, protokol çerçevesinde davacı şirket lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edilerek 42.840,00 TL intifa bedelinin davalı malike peşin olarak ödendiğini, Rekabet Kurumunun aldığı kararlar uyarınca sözleşmenin sona erdiğini, davalının sebepsiz zenginleşme kuralı uyarınca aldıklarını geri vermekle yükümlü olduğunu ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla,sözleşmenin sona ermiş sayılacağı 18.09.2010- 18.12.2018 tarihleri arasındaki dönem için 35.998,00 TL’nin 12.03.2009 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.
Davalı vekili, davacının tapuda hak sahibi olmadığını, bu sebeple husumet itirazında bulunduklarını,davalıya intifa bedelinin ödenmediğini, ödenmeyen bir bedelin iadesinin talep edilemeyeceğini,davacı lehine tesis edilen intifa hakkının halen tapuda devam ettiğini, intifa terkin edilmeden işbu davanın açılmasının hukuka aykırı olduğunu, sebepsiz zenginleşmenin kanuni unsurlarının gerçekleşmediğini belirterek davanın reddini istemiştir.
Mahkemece yapılan yargılama ve toplanan delillere göre,sözleşmesel ilişki nedeniyle davacı lehine tapu kaydında yer alan intifa hakkının dava tarihinde ve halen sürmekte olduğu,intifa hakkının aynı sözleşme nedeniyle davacı lehine bir kazandırım teşkil ettiği ve henüz davacı lehine olan bu durumun ortadan kalkmadığı, intifa ve bayilik sözleşmeleri ayakta iken, sözleşmelerin geçersiz hale geleceğinden bahisle sebepsiz zenginleşme hukuksal nedenine dayalı olarak böyle bir alacak davası açılamayacağını, dava tarihinden sonra intifa hakkının terkini gerçekleşmiş olsa dahi davanın açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere, delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacı vekilinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, aşağıda yazılı onama harcının temyiz eden davacıdan alınmasına, 13/05/2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.

Total, 08.03.2010 tarihinde 131 bayisine sebepsiz zenginleşmeden dolayı alacak davası açtı. Dava açılan 131 bayiden en az borçlu olan 650,82 TL olurken en fazla borçlu bayinin borcu 3.656.318,82 TL olarak gösterildi. 131 bayiden toplam 53.177.728,74 TL alacaklı olan Total, bu alacakları için faiz ve diğer değer kayıplarıyla birlikte toplam 65.927.471,66 TL olarak talep li davalarını Asliye Ticaret Mahkemeleri’nde açmış bulunmakta.

Bu davalar açılırken total yaklaşık 1.000.000 TL harç yatırmış bulunmakta. Davalar sonucunda taraflara yüklenecek avukatlık ücretleri ise  en az 6.600.000,00 TL civarında olacaktır.

Total 500 den biraz fazla bayisinin 136 sına dava açmış…BP bir kaç yüz, Shell bir o kadar…diğerleri hakkında da birşeyler duyuyoruz. Ama bunlardan daha ilginci avukatların davranışları….

Petrol ofisinden ayrılan avukatların ofis açıp bu davaları aldığını, çeşitli kentlerden ticaret mahkemelerini arayıp açılan davaların listelerini alan avukatları ve ele geçen bu listelerdeki dava açılan bayileri arayıp, davanıza biz bakalım diyen avukatları da duydukça, şaşırmadan edemiyoruz.

Ortada ciddi bir pasta var, bu pastadan herkes bir şeyler kapma yarışında…

Bir dağıtım şirketi 3 yıl önce verdiği 4.000.000 TL ye  3.000.000 TL  faiz istemiş, dava olmuş 7.000.000 TL …bu nasıl bir istem, bunu alamayacaklarını bile bile böyle bir davaya harç neden yatırılır….bunun sebebini bilmemek zor değil ama herkesin ticareti kendine..

Davalar 12.03.2010 dan önce açıldı, herkesin eline dilekçeler yeni ulaşıyor…bayiler telaşlı.

Önümüzdeki günlerde özellikle İstanbul Asliye Ticaret Mahkemeleri sebepsiz zenginleşme davaları mezarlığı olacağa benziyor. Davayı kazanan bayi masaya güçlü oturacak, kaybeden ödeyecek…..

Bekleyip göreceğiz.

Dağıtım şirketleri tarafından sebepsiz zenginleşmeye dayalı davaların açıldığı ve yaklaşık 1.000 rakamını geçtiği söylenti halinde dolaşıyor. Türkiyede 13.000 civarında akaryakıt bayisi olduğu düşünüldüğünde rakam fazla gözükmüyor. Yani buradan çıkan pratik sonuç şu….10.000 civarında istasyonda intifa olmasına karşın dağıtıcıların bunlardan 1.000 tanesine yatırım yaptığı ve 9.000 istasyonun intifasının karşılığını olmadığı. Bayilerin isyanı da işte bundan.

Rekabet Kurulu’nun intifalara ilişkin kararlarından sonra, dağıtım şirketleri hükmedilecek cezaları göze alamayınca, kararlara uygun davranacakları yönünde hareket etmeye başladılar. Ancak bu seferde karşı atağa geçerek, intifası bitecek olan istasyonlardan, kalan sürelerin bedellerini ve diğer ödemeleri geri istemeye başladılar. Dağıtım şirketleri bayilerin önüne iki seçenek koydular. 1-Eski sözleşmeleri sonlandırarak yeniden beş yıllık sözleşme yapmak 2-Yapılan tüm ödemeleri geri iade etmek

Dağıtım şirketiyle 12.03.2010 tarihine kadar uzlaşan, yeniden sözleşme yapan ve kalan bedelleri de teminat altına alanların dışındaki tüm bayilere 12.03.2010 tarihine kadar dava açılacağı kuvvetle muhtemel bir şey. Açılacak davanın adı da sebepsiz zenginleşmeden doğan bedellerin geri iadesi. Nedir bu sebepsiz zenginleşme.

Borçlar Kanununun 61-66. maddeleri arasında düzenlenen sebepsiz zenginleşmeden doğan dava, haklı bir sebep olmaksızın başkasının zararına zenginleşen kimseden zenginleşilen şeyin iadesi için açılan davadır.

Sebepsiz zenginleşme davasının açılabilmesi için 4 şart bulunmalıdır:

1-Zenginleşme: Sebepsiz zenginleşenin (bayi) malvarlığında bir çoğalma olmalıdır. Örneğin para, makina, diğer yardımlar vs.

2-Fakirleşme: Zenginleşenin aksine diğer tarafın (dağıtıcının) malvarlığının azalması gerekir.

3-İlliyet bağı: Bir tarafın fakirleşmesi ile diğer tarafın zenginleşmesi arasında bir bağ olmalıdır. Yani taraflar arasındaki sözleşme gibi.

4-Haklı bir sebebin bulunmaması: Taraflar arasındaki bu bağdan dolayı bir tarafın malvarlığının artması ve diğer tarafın azalması her zaman iade etmeyi zorunlu kılmaz. Bu artma ve azalmanın haklı bir sebebe dayanmaması gerekir.

Haklı sebebin ne olduğu hukukçular arasında tam bir fikre bağlanmamış ve tüm sebepsiz zenginleşme hallerini kapsayan haklı sebeplerin neler olduğu tam olarak tarif edilmemiştir. Haklı sebep, verilen şeyin borç olup olmamasına, hukuki sebebin gerçekleşip gerçekleşmemesine, hukuki sebebin ortadan kalkıp kalkmamasına göre tayin edilebilecektir. Örneğin 62. maddeye göre borçlu olmadığı bir şeyi (yani sözleşmeye dayalı olmayan ve fakat açıktan verilen bir bedeli) kendi isteği ile veren dağıtıcı hataen kendisini borçlu sanıp verdiğini ispat etmedikçe verdiğini geri isteyemeyecektir. Ancak taraflar arasındaki sözleşmelerde her iki tarafa borç yüklenip bir taraf bu sözleşmeye dayalı (örneğin intifa bedeli) ödemişse bunun iadesi mümkün olacaktır. Yani gelecekteki bir amaca (15 yıllık intifaya) bağlı olarak ödemede bulunulmuş ve fakat bu amaç gerçekleşmemişse bunun da iadesi gerekecektir.

Ancak iade borcu her zaman oluşmamaktadır. Zenginleşen kimse (bayi), haklı bir sebep olmaksızın edindiği şeyi (kalan intifa bedelini) geri isteme anında elinden çıkarmış bulunuyorsa, bu suretle geri istema zamanında malvarlığında artık bir çoğalma mevcut değilse, bir iade borcu yoktur. Ancak malvarlığından çıkan şey yerine başka bir değer malvarlığına girmişse (örneğin intifa bedeliyle arsa, makina vs. almışsa) bu halde yine iade borcu doğacaktır. Bütün bu hallerin nelerden ibaret olacağını burada saymak mümkün olmayıp olayın ve davanın durumuna göre belirlenecek ve ona göre savunma yapılacaktır.

Yine zenginleşen (bayi), iade halinde, zenginleşmeye sebep olan şey için yaptığı zorunlu ve yararlı giderleri de iade borcundan düşebilecektir.

Haklı bir sebebe dayanmadan zenginleşen kimse kötüniyetli ise, iade borcu zenginleşme miktarının tamamını kapsar. Buradaki kötüniyet, zenginleşen (bayi) geri verme borcunu biliyorsa ve fakat kötüniyetle elinden çıkartmışsa, iade yükümlülüğü vardır. İntifa bedelinde böyle bir kötüniyetten bahsedilemezse de, diğer yatırımlarda (ariyet verilen mallar gibi) iade borcu bilinebilir.

Sebepsiz zenginleşmeden doğan davalar, zarar görenin (dağıtıcının) verdiğini istemeye hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her halde bu hakkın doğduğu tarihten itibaren en fazla on yıl içinde açılmalıdır.